marcin

  • Dokumenty89
  • Odsłony17 707
  • Obserwuję10
  • Rozmiar dokumentów187.2 MB
  • Ilość pobrań4 084

Metodologia badań pedagogicznych Przedmiot badań. Cel Badań. Problem badawczy

Dodano: 9 miesiące temu
R E K L A M A

Informacje o dokumencie

Dodano: 9 miesiące temu
Rozmiar :82.5 KB
Rozszerzenie:pdf
Odsłony:3,001
Pobrania:86

Metodologia badań pedagogicznych Przedmiot badań. Cel Badań. Problem badawczy.pdf

marcin Dokumenty Dokumenty - nauka, biznes

Komentarze i opinie (0)

Transkrypt ( 10 z dostępnych 10 stron)

III Metodologia badań pedagogicznych Przedmiot bada ń Wed ug Zbigniewa Skornego przedmiot badań to: „określony zbiór zjawisk, przedmiotów lub osób. Badanie psychologiczne i peda gogiczne dotycz ą wybranej kategorii osób okre ślanej mianem populacji.”1 Cel Bada ń Wed ug S ownika Języka Polskiego cel jest to :”miejsce, do którego się zmierza: to do czego si ę dąży, co się chce osiągnąć.”2 Celem poznania jest :”zdobycie wiedzy maksymalnie ścis ej, maksymalnie pewnej, maksymalnie ogólnej, maksymalnie prostej, o maksyma lnej zawarto ści informacji.”3 Cele bada ń można podzielić na: a)eksploracyjne; b)opisowe; c)wyja śniające. „Celem bada ń pedagogicznych jest poznanie naukowe istniejącej realnie, doświadczalnie rzeczywisto ści spo ecznej, opis jakiegoś zjawiska, instytucji lub jednostki. Oprócz funkcji poznawczej badania pedagogiczne spe niaj ą także funkcje praktyczno-użyteczne.”4 W adys aw Zaczy ński przedstawia cel badań jako: ”bliższe określenie, do czego, zmierza badacz, co pragnie osi ągnąć w swoim dzia aniu. Uzasadnienie potrzeby formu owania celu w koncepcji wydaje si ę zbyteczne, gdy pamiętamy o tym, że praca badacza nale ży do dzia ań najbardziej na cel ukierunkowanych. Podany w konce pcji cel musi legitymowa ć się konkretnością, jasnością i realnością. Realność celu polega z kolei na wytyczeniu takich zamierze ń, które leżą w granicach możliwości danego badacza.”5 Problem badawczy Przed podjęciem badań pedagogicznych należy uświadomić sobie problemy, ale także hipotezy okre ślające cel i zakres planowanych przedsięwzięć badawczych. Problem badawczy „to pytanie o natur ę badanego zjawiska, o istotę związków między zdarzeniami lub istotami i cechami procesów, cecham i zjawiska, to mówi ąc inaczej 1Z. Skorny „Prace magisterskie z psychologii i pedag ogiki: przewodnik metodyczny dla studiujących nauczycieli”, Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne”, Warszawa 1984, str. 102 2S ownik J ęzyka Polskiego, Wydawnictwo PWN, Warszawa 1994, str . 76 3T. Pilch „Zasady badań pedagogicznych: strategie ilo ściowe i jako ściowe”, Wydawnictwo „ Żak” 2001, str. 23 4W. Dutkiewicz ”Podstawy metodologii bada ń do pracy magisterskiej i licencjackiej z pedagogik i”, Wydawnictwo Stachurski, Kielce 2001, str. 50 5W. Zaczy ński „Praca badawcza nauczyciela”, WSIP, Warszawa 19 95, str. 86

uświadomienie sobie trudności z wyjaśnieniem i zrozumieniem określonego fragmentu rzeczywisto ści, to mówiąc jeszcze inaczej deklaracja o naszej niewiedzy zaw arta w gramatycznej formie pytania.” 6 Natomiast wed ug Stefana Nowaka problem badawczy „t o tyle, co pewne pytanie lub zespó pyta ń, na które odpowiedzi ma dostarczyć badanie.”7 Inny badacz Józef Pieter przedstawia, że „(…) problemy badawcze s ą to pytania, na które szukamy odpowiedzi na drodze badań naukowych. Wysuwaj ąc je zadajemy pytanie „przyrodzie” i „otoczeniu”. A nie osobie drugiej. Staramy si ę znaleźć odpowiedzi na postawione pytanie poprzez w asny wy si ek, nie za ś przez oczekiwanie gotowej odpowiedzi od innego cz owieka.”8 Istnieje wiele podzia ów problemów badawczych. „Jan usz Sztumski bior ąc za kryterium przedmiot, zakres i rol ę, jaką pe nią problemy, wyróżnia problemy: a) teoretyczne i praktyczne; b) ogólne i szczegó owe; c) podstawowe i cz ąstkowe.”9 Aby sformu owa ć poprawnie problemy badawcze, należy przestrzegać trzech podstawowych zasad: a) musz ą wyczerpać zakres naszej niewiedzy, zawartej w temacie; b) nale ży zwrócić uwagę na wszystkie zależności pomiędzy zmiennymi; c) musi by ć rozstrzygalny empirycznie oraz mieć wartość praktyczną. 6T. Pilch „Zasady bada ń pedagogicznych: strategie ilo ściowe i jako ściowe”, Wydawnictwo „ Żak”, Warszawa 2001, str. 43 7M. obocki „Wprowadzenie do metod bada ń pedagogicznych”, Wydawnictwo Impuls, Kraków 2007, str. 103 8J. Pieter „Ogólna metodologia pracy naukowej”, Zak ad Narodowy im. Ossolińskich, Wydaw. PAN, 1967, str. 55 9J. Sztumski „Wst ęp do metod i techniki bada ń spo ecznych”, Katowice 1999, Ślą sk, str. 51

Pytania badawcze i hipotezy W badaniach pedagogicznych można rozróżnić dwa rodzaje pytań-dope niające i rozstrzygaj ące. Pytania rozstrzygające rozpoczynają się od partyku y „czy…?”, które s ą potwierdzane lub negowane. Pytania te ograniczają w pewien sposób badacza, wyznaczaj ąc mu pewien obszar, na który musi szukać odpowiedzi. Pytania dope niające s ą bardziej z ożone i zawierają „jaki?”, „jakie?”. Tak postawione pytanie nie zawi erają informacji, gdzie powinno szuka ć się na nie odpowiedzi. Zgodnie z celem mojej pracy sformu owa em jedynie p ytania badawcze: Hipoteza natomiast jest to ”zdanie nie w pe ni uza sadnione, t umacz ące pewne stwierdzone fakty; przypuszczenie.” 10 Natomiast Mieczys aw obocki powo uj ąc się na innych badaczy stwierdza, iż hipotezy „są to za o żenia odnoszące się do przewidywanego końcowego rezultatu badań, ale nigdy nie przes ądzają o ich ostatecznych wynikach lub p ynących z nich wnioskach.”11 Szersz ą definicję przedstawia Tadeusz Kotarbiński :”hipotezą nazywa się wszelkie twierdzenia cz ęściowo tylko uzasadnione, przeto także wszelki domys , za pomocą którego t umaczymy dane faktyczne, a wi ęc też i domys w postaci uogólnienia, osiągniętego (...) na podstawie danych wyj ściowych.”12 Poprawnie sformu owana hipoteza musi spe nia ć poniższe warunki: · musi okre ślać zależność między zmiennymi; · powinna ściśle ograniczać zasięg swojego dzia ania; · musi da ć się zweryfikować tzn.: ”hipoteza, której nie można poddać procedurze sprawdzania empirycznego nie mo że pretendować do miana hipotezy naukowej.”13; · zbudowana jest na podstawie uznanej wiedzy naukowej . Jest niesprzeczna z udowodnionymi poprzednio twierdzeniami danej nauk i; · jest te ż wnioskiem z dotychczasowej obserwacji i doświadczeń badacza; · wymaga nie tylko uzasadnienia teoretycznego, lecz t ak że odwo ania się do w asnej praktyki pedagogicznej. Hipotezy mo żna podzielić na dwie grupy: a)hipotezy proste-wyprowadzone z uogólnionych prost ych obserwacji; b)hipotezy z o żone-„zak adające istnienie powiązań między zdarzeniami lub nawet skomplikowanych a ńcuchów przyczyn i skutków.”14 10S ownik J ęzyka Polskiego, PWN, Warszawa 1994, str. 252 11M. obocki „Wst ęp do metod bada ń pedagogicznych”, Wydawnictwo Impuls, Kraków 2007, str. 125 12T. Pilch „Zasady badań pedagogicznych: strategie ilo ściowe i jako ściowe”, Wydawnictwo „ Żak”, Warszawa 2001, str. 46 13M. obocki „Wst ęp do bada ń pedagogicznych”, Wydawnictwo Impuls, Kraków 2007, str. 128

Metody, techniki i narzędzia Metoda jest to”1. sposób postępowania dla osiągnięcia określonego celu; 2. sposób naukowego badania rzeczy, zjawisk i przedstawiania wyników tych bada ń.”15 Przez metod ę badań rozumiemy również „zespó teoretycznie uzasadnionych zabiegów koncepcyjnych i instrumentalnych obejmuj ących najogólniej ca ość postępowania badacza, zmierzaj ącą do rozwiązania określonego problemu naukowego.”16 Tabela 1. Podzia w asny metod i technik badawczych w pedagogice Ź ród o w asne Mieczys aw obocki Tadeusz Pilch i Teresa Bauman 1.OBSERWACJA /różne rodzaje/ a)obserwacja zaprogramowana -technika obserwacji skategoryzowanej -technika próbek czasowych b)obserwacja swobodna -technika dzienników obserwacyjnych technika obserwacji fotograficznej 2. EKSPERYMENT PEDAGOGICZNY -technika grup równoleg ych/technika grup porównawczych/ -technika czterech grup/technika Salomona/ -technika rotacji technika jednej grupy 3. TESTY OSI ĄGNIĘĆ SZKOLNYCH 4. METODA SOCJOMETRYCZNA -technika socjometryczna J.L Moreno -technika „Zgadnij kto” -plebiscyt życzliwości i niechęci 5. METODA SONDA ŻU DIAGNOSTYCZNEGO -ankieta -wywiad i rozmowa 6. ANALIZA DOKUMENTÓW -technika analizy tre ściowej -technika analizy formalnej 7. SKALA OCEN 8.METODA INDYWIDUALNYCH PRZYPADKÓW 9. METODA MONOGRAFICZNA METODY BADA Ń PEDAGOGICZNYCH 1. EKSPERYMENT PEDAGOGICZNY 2. MONOGRAFIA PEDAGOGICZNA 3. METODA INDYWIDUALNYCH PRZYPADKÓW 4. SONDA Ż DIAGNOSTYCZNY TECHNIKI BADA Ń PEDAGOGICZNYCH 1. Obserwacja 2. Wywiad 3. Ankieta 4. Badanie dokumentów 5. Techniki projekcyjne METODY POMIARU ŚRODOWISKA WYCHOWAWCZEGO 1. Skale pomiarowe 2. Techniki socjometryczne 3. Testy pedagogiczne 14T. Pilch „Zasady badań pedagogicznych: strategie ilo ściowe i jako ściowe”, Wydawnictwo „ Żak”, Warszawa 2001, str. 47 15S ownik J ęzyka Polskiego, PWN Warszawa 1994, str. 431 16T. Pilch „Zasady bada ń pedagogicznych: strategie ilo ściowe i jako ściowe”, Wydawnictwo „ Żak”, Warszawa 2001, str. 71

Metody badań pedagogicznych (wg Tadeusz Pilcha i Teresy Bauman) można podzielić na: · sonda ż diagnostyczny; · studium indywidualnych przypadków; · monografi ę pedagogiczną; · eksperyment pedagogiczny. Sonda ż diagnostyczny „jest sposobem gromadzenia wiedzy o atrybutach strukturalnych i funkcjonalnych oraz dynamice zjawi sk spo ecznych, opiniach i pogl ądach wybranych zbiorowo ści, nasilaniu się i kierunkach rozwoju określonych zjawisk i wszelkich innych zjawiskach instytucjonalnie nie zlokalizowan ych-posiadaj ące znaczenie wychowawcze-w oparciu o specjalnie dobran ą grupę reprezentującą populację generalną, w której badane zjawisko wyst ępuje.”17 Za pomoc ą badań ankietowych istnieje możliwość w krótkim czasie zebrania dużej ilości informacji dotycz ącej opinii badanych, poglądów, przekonań. Ankiety nie powinno stosować si ę u dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. W tym okresie szczególną rolę w badaniach odgrywa wywiad i rozmowa. Metoda sonda żu diagnostycznego sprzyja: -formu owaniu problemów badawczych oraz hipotez; -gromadzeniu materia u o ró żnych kwestiach ważnych z punktu widzenia przeprowadzenia bada ń; -poznaniu opinii badanych dotycz ących przynajmniej niektórych interesujących badacza zagadnie ń; W badaniach sonda żowych najczęściej występującymi technikami są wywiad, ankieta, analiza dokumentów osobistych. Kolejn ą metodą, którą można wyróżnić jest studium indywidualnych przypadków . Sprowadza si ę ona do biografii ludzkich. „Metoda indywidualnych przypadków jest sposobem bada ń polegającym na analizie jednostkowych losów ludzkich uwik a nych w okre ślone sytuacje wychowawcze, lub na analizie konkretn ych zjawisk natury wychowawczej poprzez pryzmat jednostkowych biografi i ludzkich z nastawieniem na opracowanie diagnozy przypadku lub zjawiska w ce lu podj ęcia dzia ań terapeutycznych.”18 W porównaniu do innych metod, studium indywidualnyc h przypadków pos uguje si ę nielicznymi technikami. Najczęściej wykorzystuje się wywiad, uzupe niany przez obserwacj ę i analizę dokumentów osobistych. 17T.Pilch „Zasady bada ń pedagogicznych: strategie ilo ściowe i jako ściowe”, Wydawnictwo „ Żak”, Warszawa 2001, str. 80 18j.w. str. 78

Monografia pedagogiczna najczęściej określana jest jako oznaczenie badań placówek wychowawczo-o światowych lub zjawisk edukacyjnych instytucjonalnie zlokalizowanych. Jednak że w szerszym znaczeniu monografia jest nie tylko op isem instytucji, ale także opisem zdarze ń i procesów, odznaczającą się jednorodnością tematyczną, terytorialną lub instytucjonaln ą. Czynniki decydujące o tym, że dany sposób postępowania badawczego mo żna uznać za metodę monograficzną: -przedmiot bada ń to instytucje wychowawcze (dom kultury, pogotowie opiekuńcze) lub inna instytucja dla celów badawczych badana; -sposób badania-d ążenie do sięgnięcia w g ąb danej instytucji, jej funkcjonowania jako systemu spo ecznego, jako zwi ązanego ze sobą zbioru osób; Metoda monograficzna mo że być realizowana z zastosowaniem wielu technik. Najczęściej pos uguje si ę badaniem dokumentacji, często wprowadza elementy obserwacji uczestniczącej, ankiety lub wywiadu. Nast ępną metodą jest eksperyment pedagogiczny . Wed ug W adys awa Zaczy ńskiego „eksperyment jest metodą naukowego badania określonego wycinka rzeczywisto ści, polegającą na wywo aniu lub tylko zmienieniu przebiegu proces ów przez wprowadzenie do nich jakiego ś nowego czynnika i obserwowaniu zmian powsta ych po d jego wp ywem.” 19 Zdaniem wielu pedagogów eksperyment jest szczególny m przypadkiem obserwacji, jednak że bardziej z o żonym (wielość narzędzi badawczych). Celem eksperymentu jest wykrycie zwi ązków przyczynowo-skutkowych między zmienną niezależną a cząstkami badanego uk adu. „Jedn ą z ważnych zalet eksperymentu jest możność zamierzonego wywo ywania badanych zjawisk. Odgrywa to szczególnie wa żną rolę w odniesieniu do czynności, które rzadko wyst ępują spontanicznie lub też pojawiają się w warunkach niekorzystnych do ich poznania.” 20 Eksperyment pedagogiczny może dostarczyć wychowawcy wiedzy o skuteczno ści poszczególnych dzia ań, o stopniu efektywności podejmowanych inicjatyw wychowawczych czy dydaktycznych, warto ści nowych metod nauczania, bądź pracy wychowawczej. Zatem rezultatem eksperymentu s ą zawsze określone zmiany lub ich brak. Zmiany mog ą dotyczyć nie tylko badanego uk adu, ale także zasobu naszej wiedzy. Zmiany mo żna zaobserwować w trakcie przebiegu samego procesu, jak i w jego k ońcowych efektach. 19T Pilch „Zasady bada ń pedagogicznych: strategie ilo ściowe i jako ściowe”, Wydawnictwo „ Żak”, Warszawa 2001, str. 73 20Z. Skorny „Metody bada ń i diagnostyka psychologiczna”, Zak ad Narodowy Imi enia Ossolińskich, Warszawa 1974, str. 106

Do najczęściej stosowanych technik badań wg Tadeusza Pilcha można zaliczyć obserwacj ę, wywiad, ankietę, badanie dokumentów, analizę treści, techniki projekcyjne. W swojej pracy wykorzysta em technik ę ankiety. Techniki bada ń: „są to czynności praktyczne, regulowane starannie wypracowanymi dyrektywami, pozwalaj ącymi na uzyskanie optymalnie sprawdzonych informacj i.”21 Narz ędzie badawcze jest „przedmiotem s użącym do realizacji wybranej techniki bada ń.”22 W swojej pracy uży em kwestionariusz ankiety, który do ączy em do za ącznika pracy. Ankieta jest to „technika gromadzenia informacji po legaj ąca na wype nieniu najcz ęściej samodzielnie przez badanego specjalnych kwesti onariuszy na ogó o wysokim stopniu standaryzacji w obecno ści lub częściej bez obecności ankietera.”23 Osoby objęte badaniami ankietowymi musz ą tworzyć grupę reprezentatywną dla danej populacji. Wymaga to zastosowania metod statystycznych, umo żliwiających stwierdzenie jaki powinien być sk ad grupy, aby by a ona reprezentatywna. Z regu y przyb ieraj ą postać drukowanego formularza, na którym umieszczone s ą pytania i wolne miejsca na wpisywanie odpowiedzi l ub też gotowymi odpowiedziami, z których badany wybiera te , które uwa ża za prawdziwe. Pytania musz ą być zawsze konkretne, ścis e i jednoproblemowe. Sk adają się z pytań otwartych (ca kowita swoboda odpowiedzi) i zamkni ętych (zaopatrzone w kafeterię, czyli zestaw wszystkich mo żliwych odpowiedzi). Ankieta dotyczy przeważnie wąskiego problemu, lub szerszego rozbitego na kilka szczegó owych. Kafeteri ę można podzielić na: · zamkni ętą-ograniczony zestaw odpowiedzi, poza który ankietow any nie może wyjść; · pó otwart ą-zestaw możliwych odpowiedzi, zawierający punkt oznaczony „inne” pozwalaj ący na odpowiedź, która nie by a objęta w zestawie możliwych odpowiedzi; · koniunktywn ą-„pozwala na wybranie kilku możliwych odpowiedzi, dając potem możność obliczenia cz ęstotliwości wyboru poszczególnych odpowiedzi, a tym samym ut worzeniu hierarchii.” 24 W tworzeniu pyta ń do kwestionariusza ankiety najważniejszą rzeczą jest dba ość o odpowiedni ą ich formę i treść m.in.: · musz ą dotyczyć wy ącznie spraw istotnych z punktu widzenia podejmowany ch problemów badawczych; 21T. Pilch „Zasady bada ń pedagogicznych: strategie ilo ściowe i jako ściowe”, Wydawnictwo „ Żak”, Warszawa 2001, str. 85 22j.w. str. 71 23j.w. str. 96 24j.w. str. 97

· muszą być zrozumia e jednakowo przez osoby badane; · odpowiedzi nie mog ą być zbyt trudne; · pozbawione nadmiernej sugestii; · stosowanie grzeczno ściowej formy. Jest to najcz ęściej stosowana technika badań, przy badaniach na licznej grupie ankietowanych. „Ankieta jest niezast ąpiona w badaniach jako narzędzie poznawania cech zbiorowo ści, faktów, opinii o zdarzeniach, danych liczbowych .”25 Wywiad s u ży do poznania faktów, opinii i postaw danej zbiorow ości. Poprawność przeprowadzenia wywiadu zale ży od wielu czynników. Jednym z najważniejszych elementów s ą przygotowane dyspozycje (najczęściej kwestionariusz). Warto się również zastanowić czy maj ą one związek z podejmowanym problemem badawczym, czy są poprawnie sformu owane, czy s ą rozumiane przez osoby badane itp. Ważny jest również sposób zadawania pyta ń. Unika się zadawania pytań w sposób mechaniczny, nag ej zmiany tematu, zaskakiwania pytaniami najmniej oczekiwanymi przez badanych. Ze wzgl ędu na prowadzenie wywiadu można wyróżnić: · wywiad jawny-badany jest poinformowany o celach, ch arakterze i przedmiocie wywiadu; · wywiad ukryty-badany nie jest informowany o roli an kietera, o celach i przedmiocie rozmowy; · wywiad jawny nieformalny-badany orientuj ąc się w fakcie prowadzenia z nim wywiadu, nie jest poinformowany o w a ściwym jego przedmiocie; · wywiad indywidualny i zbiorowy. Czynniki zak ócaj ące wiarygodność informacji: · respondent-mo że świadomie zafa szować prawdę. Wp yw ma również obawa respondenta przed nara żeniem się panującym w danej zbiorowości konwenansom lub stereotypom post ępowania; · narz ędzie badawcze-kwestionariusz, którego forma może w sposób istotny wp ynąć na uzyskany materia . Kwestionariusz mo że być niewyczerpujący, nie zawierać wszystkich zagadnie ń. Pos ugiwanie się nieodpowiednim językiem (niejasnym lub niezrozumia ym); · prowadz ący badania-„który-jeśli stanowią ekipę-mogą różnie odbierać określone informacje, tendencyjnie ukierunkowywa ć tok badań, k aść różny nacisk na poszczególne problemy.” 26 25T. Pilch „Zasady bada ń pedagogicznych: strategie ilo ściowe i jako ściowe”, Wydawnictwo „ Żak”, Warszawa 2001, str. 97

Obserwacja jest uważana za najbardziej wszechstronną technikę gromadzenia materia ów. Jest czynno ścią badawczą polegającą na zbieraniu danych drogą postrzeżeń. Wymieniona technika dostarcza badaczowi naturaln ą wiedzę o obserwowanej grupie, a więc najbardziej prawdziwej. Mo żna wyróżnić: -obserwacj ę otwartą- może ją stosować każdy nauczyciel, wychowawca, organizator. Daje wiedz ę o przedmiocie zainteresowań lub pracy, pozwalając na sprawniejsze dzia anie w okre ślonej dziedzinie. Stosując ją uzyskujemy wiedzę ogólną o obiekcie badań, które dają podstaw ę do szczegó owego planowania dalszego toku badań; -systematyczna obserwacja bezpo średnia lub pośrednia-oparta jest na planowym gromadzeniu informacji przez okre ślony czas w celu poznania lub wykrycia istniejących zależności między zjawiskami, rodzajami i kierunkami procesów zachodz ących w zbiorowościach spo ecznych lub instytucjach. Wymaga zastosowania technik pomoc niczych, nieodzownym elementem jest zaplanowanie nast ępujących elementów: problematyki, czasu oraz sposobu gr omadzenia materia u; -obserwacja uczestnicz ąca (jawna lub ukryta)-występuje wówczas jeśli badający staje si ę uczestnikiem badanej zbiorowości i jest przez nią akceptowany. Obserwacja uczestnicząca jawna jest wtedy, gdy badana grupa jest poinformowa na o roli badaj ącego, natomiast obserwacja ukryta wyst ępuje wtedy, gdy badana grupa nie jest świadoma roli nowego cz onka. Techniki gromadzenia materia ów dzielimy na niestan daryzowane i standaryzowane. Do niestandaryzowanych mo żemy zaliczyć: notatki, opisy, rejestrację dźwiękową lub fotograficzn ą. Zdecydowanie doskonalszą techniką gromadzenia materia ów jest technika standaryzowana. Nale żą do niej arkusz obserwacji lub dziennik obserwacji. Pierwsza z technik zawiera wcze śniej przygotowany kwestionariusz z wytypowanymi wsz ystkimi zagadnieniami, które obj ąć ma obserwacja. Natomiast dziennik obserwacji kateg oryzuje spostrze żenia ze względu na czas pojawiania się określonych faktów. „Badanie dokumentów i materia ów jest technik ą badawczą s użącą do gromadzenia wst ępnych, opisowych, także ilościowych informacji o badanej instytucji czy zjawisk u wychowawczym. Jest tak że techniką poznania jednostek i opinii wyrażonych w dokumentach. Samodzielnie mo że rzadko występować w roli instrumentu naukowego poznania.”27 Można wyró żnić dwa rodzaje dokumentów: 26j.w str. 93 27T. Pilch „Zasady badań pedagogicznych: strategie ilo ściowe i jako ściowe”, Wydawnictwo „ Żak”, Warszawa 2001, str. 98

-dokumenty kronikarskie-materia y statystyczne, obrazujące określone sytuacje, dokumentuj ące fakty i dzia ania. Prowadzenie badań pedagogicznych, monograficznych czy te ż terenowych jest poprzedzone analizą dokumentacji; -dokumenty opiniodawcze-wszystkie osobiste materia y, powsta e bez udzia u badacza. Nale żą do nich listy, pamiętniki, wypracowania. „Analiza tre ści jest techniką badawczą s użącą do obiektywnego, systematycznego i ilo ściowego opisu jawnej treści przekazów informacyjnych.”28 Analiza treści dokumentów osobistych umo żliwia nam stawianie diagnoz cech psychicznych osób i grup. D ążąc do większego uściślenia wyników eksperymentu powsta a nowa technika poznawania postaw indywidualnych i zbiorowych pod w p ywem czynnika celowo zorganizowanego. Nazwano je technikami projekcyjnym i: „projekcyjna metoda badania osobowo ści polega na przedstawieniu badanemu sytuacji bodźcowej, nie mającej dlań znaczenia arbitralnie ustalonego przez eksperymenta tora, ale zarazem takiej, której b ędzie mog a nabra ć znaczenia przez to, iż osobowość badanego narzuci jej swoje indywidualne znaczenie i organizacj ę.”29 Do tej pory jednak w badaniach pedagogicznych nie znalaz y szerszego zastosowania. 28T. Pilch „Zasady bada ń pedagogicznych: strategie ilo ściowe i jako ściowe”, Wydawnictwo „ Żak”, Warszawa 2001, str. 100 29j.w. str. 102