marcin

  • Dokumenty90
  • Odsłony22 250
  • Obserwuję11
  • Rozmiar dokumentów187.3 MB
  • Ilość pobrań4 660

PRZYWRÓCIĆ RADOŚĆ ŻYCIA

Dodano: 12 miesiące temu
R E K L A M A

Informacje o dokumencie

Dodano: 12 miesiące temu
Rozmiar :1.5 MB
Rozszerzenie:pdf
Odsłony:25
Pobrania:5

PRZYWRÓCIĆ RADOŚĆ ŻYCIA.pdf

marcin Dokumenty Leczenie i terapia

Komentarze i opinie (0)

Transkrypt ( 20 z dostępnych 108 stron)

    ELŻBIETA TRYPKA PRZYWRÓCIĆ RADOŚĆ ŻYCIA Jak skutecznie radzi ć sobie z depresj ą i zaburzeniami psychicznymi w wieku senioralnym Wroc ław 2010

    Zespół redakcyjny serii „B iblioteka Nestora”: Piotr Klag dr Zbigniew Machaj dr Agnieszka Pierzchalska dr Ewa Pisarczyk – Bogacka Publikacja sfinansowana przez Dolno ślą ski O środek Polityki Społ ecznej we Wroc ławiu OTO Agencja Reklamowa Kulczyk & Pacze śniak s.j. www.o-to.pl ISBN 978-83-927859-0-3

    SPIS TREŚCI Wst ęp..………………………………………………\ …………………...6 Biologiczne podstawy depresji.................…………………\ …………….9 Diagnostyka depresji u osób w podesz łym wieku.…………...………...20 Zaburzenia depresyjne – obraz kliniczny……………………\ …………37 Typy zaburze ń depresyjnych: zaburzenie afektywne dwubiegunowe, depresja sezonowa, depresje maskowane……………..44 Zaburzenia l ękowe a depresja…………….………………………\ …….51 Depresja wieku podesz łego a proces otę pienny………………………...64 Ryzyko samobójstw…………………………………\ …………..…….. 69 Leczenie zaburze ń depresyjnych………………………………………\ .77 Podsumowanie………………………………………………\ ………….93 Piśmiennictwo…………………………………………\ ………………. 94 Dodatek: Klasyfikacja zaburze ń depresyjnych i lękowych (ICD-10)…………...103

    SERIA „BIBLIOTEKA NESTORA” TOM III

E. Trypka, Przywrócić radość życia. Jak skutecznie radzić sobie z depresją…      5  Szanowni Państwo, Dolnośląski Ośrodek Polityki Społecznej prezentuje Państwu publikację „Przywrócić radość życia. Jak skutecznie radzić sobie z depresją i za- burzeniami psychicznymi w wieku senioralnym”, poruszającą problematykę depresji oraz innych zaburzeń o podłożu psychicznym, które dotknąć mogą osoby w okresie późnej dorosłości. Zawiera ona opis najczęstszych schorzeń, porady dotyczące procesu diagnostycznego oraz wskazówki, w jaki sposób postępować w takich sytuacjach. Poradnik przeznaczony jest zarówno dla profesjonalistów, osób, które na co dzień pracują z seniorami, jak i dla samych seniorów oraz członków ich rodzin. Publikacja niniejsza jest kolejną, trzecią już, pozycją wchodzącą w skład cyklu „BIBLIOTEKA NESTORA”, poświęconego problematyce starzenia się i mającego na celu ograniczanie negatywnych skutków tego procesu. Chcielibyśmy, by z wiedzy w niej zawartej skorzystało jak najszersze grono osób, w tym przede wszystkim dolnośląscy seniorzy. Wierzymy, że całokształt działań przez nas podejmowanych przyczyni się do tego, by osoby starsze – mieszkańcy Dolnego Śląska, miały szansę na godne, aktywne i wartościowe życie także w okresie starości. Piotr Klag Dyrektor DOPS, Zespół Redakcyjny

E. Trypka,  Przywróci ć rado ść życia.  Jak  skutecznie  radzić  sobie z  depresją…       6   WST ĘP Wiele osób uwa ża, że problemy psychiczne s ą związane z naturalnym procesem starzenia si ę. Nie jest to prawdą. Osoby starsze, bez wzgl ędu na wiek, powinny zachowa ć dobrostan fizyczny i psychiczny. Zaburzenia nastroju, my ślenia czy zachowania nie stanowi ą integralnej części procesu starzenia si ę. Nie są także tylko wyrazem chwilowej s łaboś ci. Zawsze ś wiadczą, że coś z łego dzieje si ę w ludzkim organizmie i wymaga to kontroli lekarskiej. W śród osób starszych cz ęsto panuje przekonanie, że występujące problemy nie musz ą być leczone od razu, poniewa ż mogą ustąpić same. Jest to za łożenie b łędne, ka żda choroba wymaga leczenia. Seniorzy, u których wcześ niej nie wyst ępowały żadne zaburzenia psychiczne, mog ą nie traktować zmian w swoim nastroju, my śleniu czy zachowaniu, jako choroby. Mog ą odczuwa ć wstyd lub niech ęć do przyznania si ę, że maj ą problemy o pod łożu psychicznym. Podobn ą postawę przyjmuj ą też czasem cz łonkowie rodziny, uznaj ąc, że zmiany zachodz ące w psychice osoby starszej s ą naturalne dla procesu starzenia si ę, stanowią efekt zmian charakteru lub chwilowej s łaboś ci. Bywaj ą również lekcewa żone przez rodzin ę, ponieważ nie posiada ona niezbędnej wiedzy, w jaki sposób mo żna by pomóc. Depresja to coś więcej ni ż tylko stwierdzenie „mam z ły dzień ” lub odczucie, ż e jest mi smutno, przykro. DEPRESJĘ należy opisać jako stale utrzymujące si ę uczucie smutku, beznadziejno ści, utratę zdolności do prze żywania przyjemno ści lub utratę dotychczasowych zainteresowa ń. ABY ROZPOZNA Ć DEPRESJĘ POWYŻSZE OBJAWY MUSZ Ą UTRZYMYWAĆ SIĘ NIE DZIEŃ , DWA, ALE PRZYNAJMNIEJ DWA TYGODNIE.

E. Trypka,  Przywróci ć rado ść życia.  Jak  skutecznie  radzić  sobie z  depresją…       7   Depresja jest cz ęstym zaburzeniem u osób w starszym wieku, nie jest naturalnym efektem starzenia si ę organizmu. Depresja zawsze jest chorobą , któr ą nale ży leczyć. Osoby starsze nie chc ą rozmawia ć o swoich dolegliwo ściach z rodzin ą lub opiekunami, odczuwaj ą wstyd mówi ąc o swoich s łaboś ciach, zw łaszcza zwi ązanych ze sfer ą psychiczn ą. Do ść czę sto pokutuje przekonanie, ż e osoba korzystaj ąca z pomocy psychiatry czy psychologa to „wariat” i wszyscy b ęd ą jej unika ć lub si ę ba ć. Oczywi ście, niektóre objawy depr esji, takie jak mniejsza energia, wi ęcej dolegliwoś ci bólowych mogą być fa łszywie interpretowane jako objawy starzenia si ę. Brak wiedzy o depresji oznacza, że szansa, by wyleczalna choroba zosta ła odpowiednio rozpoznana i leczona, jest znikoma. Depresja mo że by ć powodem do zmartwie ń nie tylko dla osób mieszkaj ących razem, ale wywo ływa ć problemy w ca ł ej rodzinie. W populacji osób starszych jedna na pi ęć mo że mieć objawy depresyjne, jeszcze wi ększy odsetek osób cierpi ących na depresj ę znajduje si ę w szpitalach czy placówkach opieku ńczych – nawet ponad 40%. Je śli jakie ś objawy niepokoj ą nas lub rodzin ę, nie nale ży ich lekcewa ży ć, zawsze nale ży szuka ć pomocy. WARTO PAMI ĘTA Ć, Ż E DEPRESJA JEST CHOROBĄ ULECZALNĄ. Istnieje szereg czynników ryzyka, które mog ą predysponować do rozwoju depresji u osób starszych. W śród podstawowych należ y wymienić: 1. Wcze śniejsze epizody depresyjne. 2. Epizody depresyjne w rodzinie. 3. Płe ć że ńska. 4. Stan wolny – wdowie ństwo lub rozwód.

E. Trypka,  Przywróci ć rado ść życia.  Jak  skutecznie  radzić  sobie z  depresją…       8   5. Wpływ leków wywo łuj ących objawy podobne do depresji. 6. Naduż ywanie alkoholu lub substancji psychoaktywnych. 7. Długotrwa łe zaburzenia snu. 8. Zmiany w o środkowym uk ładzie nerwowym (OUN), spowodowane m.in.: udarem mózgu, chorobą Parkinsona, chorobą Alzheimera. 9. Choroby przewlek łe powoduj ące dolegliwoś ci bólowe lub niesprawno ść znacznego stopnia. 10. Brak wsparcia spo łecznego i rodzinnego. 11. Opiekowanie si ę przewlekle chorym cz łonkiem rodziny. 12. Trudnoś ci w nawi ązywaniu i podtrzymywaniu bliskich relacji z innymi lud źmi. 13. Negatywne wydarzenia życiowe: • śmier ć bliskiej osoby – dla wi ększości osób takie uczucia wraz z upł ywem czasu staj ą się coraz mniej nasilone, partner stara si ę uł oży ć życie na nowo; zwykle po roku trwania ża łoby potrafi zaakceptowa ć stratę bliskiego; w przed łużonej reakcji ża łoby, która ma postać depresji, partner nie mo że się pogodzi ć ze stratą bliskiej osoby, nie jest w stanie funkcjonowa ć, a objawy ulegają nasileniu, • zmiana miejsca zamieszkania, np. przeprowadzka do mniejszego mieszkania, które łatwiej utrzyma ć, przeniesienia do placówki opieku ńczej; osoby odczuwaj ą tak ą zmian ę jako swoj ą poraż kę, że nie mog ły utrzyma ć si ę w swoim środowisku, odczuwaj ą utrat ę przyjació ł, s ąsiadów czy wsparcia znanego otoczenia, • separacja lub rozwód, • kłopoty finansowe lub inne straty materialne, np. utrata domu w wyniku kataklizmów (powód ź, pożar, itp.).

E. Trypka,  Przywróci ć rado ść życia.  Jak  skutecznie  radzić  sobie z  depresją…       9   BIOLOGICZNE PODSTAWY DEPRESJI Gdy dotyka nas choroba, zadajemy sobie pytania, dlaczego „to” przytrafi ło si ę w ła śnie mnie. Ka żdy z nas szuka odpowiedzi, ale nie zawsze satysfakcjo- nuj ąca nas odpowied ź istnieje. Taka sytuacja dotyczy równie ż przyczyn depresji. Gdy chorujemy na katar czy mamy kaszel, mo żemy ich istnienie wyt łumaczy ć zaka żeniem bakteryjnym lub wirusowym, gdy chorujemy na chorob ę niedokrwienn ą serca, wiemy, że jest ona wywo łana zaburzeniami krąż enia lub mia żd życ ą. W przypadku depresji nadal nie ma jednoznacznego wyja śnienia jej ź róde ł, choć już w staro żytno ści podejmowano poszukiwania jej uwarunkowa ń. Hipokrates okre ślał d ługotrwa ły stan przygn ębienia i l ęku jako melancholi ę. Uważał, że by ła ona wywo łana nadmiarem produkowanej w wątrobie i ś ledzionie substancji organizmu, któr ą nazywał czarną żół cią. Galen rozwin ął jego teori ę i twierdzi ł, że melancholia powstaje wówczas, gdy opary czarnej żółci docieraj ą do mózgu, powoduj ąc l ęk i „za ćmienie” umys łu. Teoria zwi ązana z udzia łem czarnej żółci w procesie powstawania depresji uleg ła zmianie dopiero pod koniec XIII wieku, gdy naukowcy poznali budow ę anatomiczną cz łowieka, a miejsca powstawania depresji zacz ęto poszukiwa ć w mózgu. Pomocne w odkrywaniu mechanizmów depresji był o wprowadzenie nowych leków o dzia łaniu przeciwdepresyjnym. Pierwszym lekiem by ła klomipramina, która modyfikuje dzia łanie noradrenaliny i serotoniny. Dlatego zacz ęto poszukiwać związków pomi ędzy depresj ą a neuroprzekaźnikami, które stanowi ą substancje w mózgu przekazujące sygna ły pomi ędzy komórkami nerwowymi. Obecnie, wed ług jednej z teorii, uwa ża si ę, że istnieje zwi ązek pomi ędzy rozwojem depresji a zaburzeniami poziomu neuroprzeka źników (noradrenaliny, serotoniony) w o środkowym uk ładzie nerwowym.

E. Trypka,  Przywróci ć rado ść życia.  Jak  skutecznie  radzić  sobie z  depresją…       10  Noradrenalina (NA) jest substancj ą produkowan ą przez mózg w miejscu sinawym, które reguluje stopie ń pobudzenia mózgu, a tak że funkcje automatyczne, takie jak np. termoregulacja. Jest wykorzystywana jako neuroprzeka źnik przez niektóre neurony pnia mózgu i ukł adu współczulnego. Silny stres zaburza prawid łowe dzia łanie miejsca sinawego. Wyrzut noradrenaliny do krwi sprawia, że szybko dociera ona do mózgu, co wywo łuje zmiany w uk ładzie kr ążenia, powoduj ąc przyspieszenie rytmu serca, przemian ę glikogenu w glukoz ę, wzrost napi ęcia mięś ni oraz poszerzenie źrenic (b ęd ące skutkiem ubocznym). Noradrenalina wpływa dwojako na uk ład kr ążenia: zw ęża naczynia obwodowe, natomiast rozszerza naczynia wie ńcowe w sercu. Wp ływ noradrenaliny na pracę ca łego organizmu jest mo żliwy dzi ęki istnieniu po łączeń pomi ędzy miejscem sinawym a ró żnymi obszarami naszego organizmu. Po łączenia te to drogi nerwowe. W tabeli przedstawiono drogi dział ania noradrenaliny oraz reakcję naszego organizmu, jak ą wskutek tego możemy zaobserwowa ć. Droga dział ania noradrenaliny: Reakcja organizmu: Miejsce sinawe – kora czo łowa Regulacja nastroju Miejsce sinawe – kora przedczoł owa Regulacja procesów poznawczych i uwagi Miejsce sinawe – kora limbiczna Regulacja emocji, energii, pobudzenie lub spowolnienie psychomotoryczne Miejsce sinawe – móżdżek Ruchy mimowolne, dr żenia Miejsce sinawe – pień mózgu – o środki kr ążeniowe Regulacja ci śnienia t ętniczego Rdzeń kręgowy – serce Regulacja czynno ści serca Rdzeń kręgowy – p ęcherz moczowy Regulacja opró żniania pęcherza moczowego

E. Trypka,  Przywróci ć rado ść życia.  Jak  skutecznie  radzić  sobie z  depresją…       11  W zaburzeniach depresyjnych obserwujemy obni żenie aktywnoś ci komórek nerwowych w miejscu sinawym i uk ładzie limbicznym, co prowadzi do zmniejszenia produkcji noradrenaliny. Niedobór NA powoduje, że impulsy nerwowe nie s ą przesyłane do odpowiednich obszarów mózgu i organizmu. Skutkiem tego jest obni żenie nastroju, spadek energii, spowolnienie psychomotoryczne, os łabienie akcji serca, spadki ci śnienia t ętniczego, co jest odczuwane przez chorego jako ogólne os łabienie organizmu. Kolejnym neuroprzeka źnikiem, uczestnicz ącym prawdopodobnie w me- chanizmie depresji, jest serotonina. Jest ona produkowana przez mózg w obsza- rze zwanym j ądrami szwu. Serotonina, podobnie jak noradrenalina, powoduje oddzia ływanie w ró żnych obszarach organizmu poprzez specjalne drogi. W tabeli przedstawiono drogi przeka źnictwa serotoninergicznego. Droga dział ania serotoniny: Reakcja organizmu: Jądra szwu – kora czo łowa Regulacja nastroju J ądra szwu – j ądra podstawy Kontrola ruchów, natr ęctw, czynności przymusowych J ądra szwu – p łat limbiczny Patogeneza l ęku i napadów lękowych Jądra szwu – podwzgórze Regulacja apetytu i zachowań zwi ązanych z jedzeniem Jądra szwu – pie ń mózgu Regulacja snu Jądra szwu – rdzeń kręgowy Zaburzenia czynno ści seksualnych (orgazmu i ejakulacji) J ądra szwu – pie ń mózgu Odruch wymiotny Jądra grzbietowe szwu – j ądro migda łowate – kora czo łowa Reakcja ucieczki i zachowania unikaj ące, gdy pojawia się zagrożenie Jądra szwu – okolica oko ło- komorowa i oko łowodoci ągowa Hamowanie reakcji walki lub ucieczki na zagro żenie i ból

E. Trypka,  Przywróci ć rado ść życia.  Jak  skutecznie  radzić  sobie z  depresją…       12  Zgodnie z biologicznymi teoriami zak łada si ę, że w depresji obserwujemy obni żenie poziomu serotoniny w korze czo łowej, co prowadzi do obni żenia nastroju. Mniejsza aktywność w podwzgórzu jest odpowiedzialna za spadek apetytu w depresji, a niskim poziomem serotoniny w pniu mózgu t łumaczymy zaburzenia snu, zw łaszcza pł ytki, przerywany i znacznie skrócony sen. Jednak gdy poziom serotoniny zmniejsza si ę w wymienionych powy żej miejscach mózgu, w innych mo że wzrosn ąć, np. w p łacie limbicznym lub j ą drach podstawy, co skutkuje pojawieniem si ę l ęku, niepokoju, dra żliwo ści i pobudzenia. Powy ższe mechanizmy nie t łumacz ą w pe łni zmian zachodz ących w depresji, dlatego poszukuje si ę innych wyjaśnie ń. Obecnie trwaj ą badania nad rol ą melatoniny, substancji P i neurokinin . Melatonia jest neurohormonem, którego dzia łanie jest zwi ązane z ryt- mami oko łodobowymi organizmu. W depresji obserwujemy ich zaburzenie, które ust ępuje w trakcie leczenia. Dlatego przypuszcza si ę, że w depresji dochodzi do zaburzenia lub uszkodzenia mechanizmów synchronizacji rytmów, co wyra ża si ę wahaniem nastroju. W wielu przypadkach wyst ąpienie depresji jest poprzedzone jakim ś negatywnym wydarzeniem życiowym. Do czynników, mogących prowadzi ć do rozwoju depresji, nale żą przede wszystkim: • utrata pozycji spo łecznej i zawodowej, • utrata sprawno ści psychofizycznej, • utrata niezale żności, np. w wyniku przewlek łej choroby, • brak aktywnoś ci, • izolacja zwi ązana z zakończeniem pracy zawodowej, • brak celów życiowych, • zmiana warunków mieszkaniowych,

E. Trypka,  Przywróci ć rado ść życia.  Jak  skutecznie  radzić  sobie z  depresją…       13  • przeprowadzka do zakł adu opiekuńczego, • utrata osób najbli ższych (śmier ć wspó łma łżonka, krewnych, przyjació ł, wyprowadzka dzieci), • osamotnienie, • brak wsparcia osób bliskich i kontaktów z innymi lud źmi. Badania pokazują, że u 16% wdów lub wdowców w ci ągu roku po ś mierci ma łżonka wyst ępuje istotna klinicznie depresja. W takich przypadkach utrata osób bliskich jest czynnikiem „spustowym” epizodu depresyjnego. Wszystkie te wydarzenia wywo łuj ą reakcj ę stresow ą. U ka żdego z nas w wyniku zadzia łania czynnika stresowego dochodzi do aktywacji odpowiednich obszarów mózgu – podwzgórza, które produkuje kortykoliberyn ę, pobudzaj ącą przysadkę mózgową do produkcji innej substancji, kortykotropiny, która z kolei pobudza nadnercza do produkcji kortyzolu – hormonu stresu. Podwy ższony poziom kortyzolu, aby zahamowa ć reakcj ę stresow ą, hamuje wydzielanie kortykoliberyny. Taki mechanizm nazywany jest hamowaniem zwrotnym i odpowiada za wygasanie reakcji stresowej. U osób z predyspozycją genetyczn ą stan przewlekłego stresu prowadzi do rozwoju depresji. Wynika to z zaburzonego mechanizmu przerywania reakcji stresowej. Nie dzia ła mechanizm hamowania zwrotnego i organizm takich osób jest stale w stanie stresu. Wed ług tej teorii, przewlek ły stres odpowiada za stan depresji. Do przyczyn depresji zaliczamy także wp ływ niektórych leków stosowanych w ró żnych terapiach. Jest to problem szczególnie wa żny u osób w wieku podesz łym, u których cz ęsto stosuje się farmakoterapi ę z powodu schorze ń somatycznych. W dalszej cz ęści przedstawiono zwi ązki pomi ędzy stosowaniem ró żnych leków a ich mo żliwym depresjogennym wp ływem.

E. Trypka,  Przywróci ć rado ść życia.  Jak  skutecznie  radzić  sobie z  depresją…       14  Leki stosowane w leczeniu nadci śnienia Lekarze i naukowcy od dawna zauwa żaj ą zwi ązek pomi ędzy depresj ą a chorob ą niedokrwienn ą serca. Objawy depresyjne cz ęściej wyst ępuj ą u osób cierpi ących na chorobę wieńcow ą ni ż w śród osób zdrowych. Dlatego cz ęsto trudno jest rozró żni ć, czy do wyst ępowania symptomów depresji predysponuje je sama choroba niedokrwienna serca, czy te ż przyjmowane przez nie leki kardiologiczne. Pierwszym lekiem z grupy leków wykorzystywanych w leczeniu nadci śnienia, przy którego stosowaniu zaobserwowano obni żenie nastroju, by ła rezerpina. Kolejn ą grupą leków, która budzi ła niepokój, by ły tzw. „beta- blokery”, jednak przeprowadzone badania nie potwierdził y związku pomi ędzy nimi a wyst ąpieniem depresji. Dlatego na podstawie aktualnie dost ępnych danych uwa ża si ę, że nawet je śli istnieje powi ązanie pomi ędzy t ą grupą leków a objawami depresyjnymi, to ni e jest ono tak silne, jak począ tkowo s ądzono. Wp ływ nowszych grup leków na wyst ępowanie depresji, takich jak inhibitory angiotensyny oraz blokery kana łów wapniowych, nie jest jednoznaczny i nadal trwaj ą badania nad ich oddzia ływaniem na stan psychiczny pacjentów. Pomimo braku wystarczaj ących dowodów na zwi ązek pomi ędzy stosowaniem leków przeciwnadciś nieniowych z innych grup a występowaniem depresji, mo żliwe jest, że wywo łuj ą one objawy depresyjne u niektórych pacjentów. Trzeba również pamięta ć, że choroba niedokrwienna serca jest zwi ązana z czę stszym wyst ępowaniem depresji. Dlatego u chorych z chorobą wie ńcow ą nale ży kontrolowa ć objawy depresyjne zarówno przed, jak i podczas farmakoterapii przeciwnadci śnieniowej .

E. Trypka,  Przywróci ć rado ść życia.  Jak  skutecznie  radzić  sobie z  depresją…       15  Leki hormonalne Powi ązania sterydów produkowanych przez kor ę nadnerczy z objawami psychiatrycznymi s ą dobrze znane i przebadane. Wiele doniesie ń potwierdza wp ływ kortykosterydów na występowanie objawów depresyjnych, jak równie ż objawów maniakalnych czy psychotycznych. Kolejną grupą leków sterydowych, które s ą podejrzewane o dzia łanie depresyjne, s ą stosowane od niedawna w terapii postmenopauzalnej preparaty estrogenopodobne . Wykazują one selektywne powinowactwo do receptorów estrogenowych w ró żnych tkankach. Dzia łaj ą korzystnie na jeden rodzaj tkanki (na przyk ład na koś ci), a nie maj ą dzia ła ń ubocznych, na przyk ład na macic ę, przez receptory której rozpoznawane s ą jako anty-estrogen. Do świadczenia z zastosowaniem tamoxifenu – leku stosowanego w zapobieganiu nawrotom raka piersi oraz raloxifenu, leku wykorzystywanego w zapobieganiu osteoporozie, nie potwierdzi ły zwi ązku tych leków z obni żeniem nastroju. Statyny Wprowadzone do leczenia podwy ższonego poziomu cholesterolu okaza ły si ę bardzo skuteczne. Jednak du że rozpowszechnienie ich stosowania wykazał o, ż e mog ą one wywo ływa ć objawy depresyjne, cz ęściej w grupie pacjentów otrzymuj ących w leczeniu simwastatynę. Mechanizm wp ływu statyn na zaburze- nia nastroju polega prawdopodobnie na zmianie aktywno ści serotoninergicznej OUN (o środkowego uk ładu nerwowego) przy zmianach st ężenia cholesterolu. Leki przeciwpadaczkowe W śród leków stosowanych w terapii padaczki cz ęściej objawy depresyjne obserwowano u pacjentów przyjmuj ących wigabatryn ę oraz topiramat (w dawce 256 mg/d).

E. Trypka,  Przywróci ć rado ść życia.  Jak  skutecznie  radzić  sobie z  depresją…       16  Benzodiazepiny Wed ług kryteriów Beer’a dotycz ących leczenia osób starszych, w terapii tej kategorii pacjentów powinno si ę unikać długodział ających benzodiazepin, ze wzgl ędu na możliwość wywo ływania lub zaostrzania objawów depresji oraz przed łużone dzia łania sedatywne i wzrost ryzyka upadków i zł amań. Podobne zalecenia dotycz ą stosowania barbituranów. Wed ług niektórych autorów przewlek ła terapia benzodiazepinami hamuje ukł ad GABA-ergiczny, co prawdopodobnie wp ływa na obni żenie nastroju. Wiek podesz ły wi ąże się ze wzrostem zachorowa ń na schorzenia somatyczne, które tak że mogą powodowa ć objawy depresyjne. Depresja mo że by ć jedną z przyczyn choroby somatycznej, ale też odwrotnie, choroby somatyczne mog ą prowadzi ć do rozwoju symptomów depresji lub moż e zachodzić obustronny rodzaj zale żno ści. Zwi ązek dolegliwoś ci somatycznych z depresj ą mo że mie ć więc zarówno charakter po średni, jak i bezpo średni. Wiele schorze ń prowadzi do zaburzenia metabolizmu tkanki nerwowej, a to zwi ększa ryzyko wystąpienia objawów depresyjnych. W chorobach przewlek łych cz ęsto dochodzi do ograniczenia aktywno ści czy wr ęcz do unieruchomienia oraz do świadczania dolegliwoś ci bólowych, co także mo że przyczynia ć się do rozwoju zaburze ń nastroju. Problemem diagnostycznym jest maskowanie przez depresję objawów choroby somatycznej lub sytuacja przeciwna, kiedy skargi somatyczne imitują objawy depresji. Współ występowanie przewlek łych chorób somatycznych z zaburzeniami depresyjnymi ma powa żne konsekwencje kliniczne i jest, niestety, niekorzystnym czynnikiem rokowniczym. Nasila si ę przebieg depresji,

E. Trypka,  Przywróci ć rado ść życia.  Jak  skutecznie  radzić  sobie z  depresją…       17  co powoduje, ż e osoby starsze nie przestrzegaj ą zalece ń lekarskich oraz prowadzi do zmniejszenia efektywno ści leczenia chorób somatycznych. Ze wzgl ędu na wieloaspektowe powi ązania tych schorzeń trudno jest ustalić rzeczywist ą rol ę chorób somatycznych jako czynnika sprzyjaj ącego rozwojowi depresji. W poni ższej tabeli wymieniono stany somatyczne predysponuj ące do objawów depresyjnych. Lp. Nazwa Lp.Nazwa 1. Padaczka (50%) 18.Ki ła 2. Cukrzyca (66,6%) 19.Parkinsonizm 3. Nadci śnienie t ętnicze 20.Pelagra 4. Choroba wie ńcowa 21.Rak trzustki 5. Udar mózgu 22.Rak pł uc 6. Niedo żywienie bia łkowe 23.Niewydolno ść w ątroby 7. Niedoczynno ść tarczycy 24.Choroba Alzheimera 8. Nadczynno ść przytarczyc 25.Guzy mózgu 9. Niedoczynno ść przytarczyc 26.Choroba Huntingtona 10. Choroba Addisona 27.Choroba Wilsona 11. Fibromialgia 28.Choroba Creutzfelda-Jacoba 12. Stwardnienie rozsiane 29.Gru źlica 13. Reumatoidalne zapalenie stawów 30.Grypa 14. Łuszczyca 31.AIDS 15. Tocze ń rumieniowaty ukł adowy 32.Wirusowe zapalenie wątroby 16. Borelioza 33.Mononukleoza 17. Porfiria

E. Trypka,  Przywróci ć rado ść życia.  Jak  skutecznie  radzić  sobie z  depresją…       18  W depresji osób starszych dominuje napi ęcie, rozdrażnienie i wi ększy poziom l ęku niż u młodszych pacjentów. Niektóre schorzenia somatyczne mog ą ten l ęk nasilać. Stany somatyczne mog ące wywoływa ć objawy l ęku: 1. Schorzenia ukł adu krążenia i uk ładu oddechowego prowadz ące do hipoksji (stan zmniejszonej ilo ści tlenu w tkankach organizmu): • zaburzenia rytmu serca, • niewydolność naczyń wieńcowych, • niewydolność oddechowa, • stany spastyczne oskrzeli, • nadci śnienie t ętnicze. 2. Zaburzenia hormonalne i przemiany materii: • nadczynność tarczycy, • niedoczynno ść przytarczyc, • stany hipoglikemii – wyspiak trzustki, cukrzyca, • porfiria, • pheochromocytoma, • zespó ł napi ęcia przedmiesi ączkowego. 3. Inne schorzenia somatyczne: • niedokrwisto ść, • niedobory witamin, • przewlekł e choroby zaka źne, • choroba wrzodowa, • naduż ywanie alkoholu lub substancji psychoaktywnych.

E. Trypka,  Przywróci ć rado ść życia.  Jak  skutecznie  radzić  sobie z  depresją…       19  4. Schorzenia neurologiczne: • migrena, • padaczka, • guzy mózgu, • niewydolność krążenia mózgowego. Gdy wspó łistniej ą inne schorzenia, trudno oceni ć czy występuj ące objawy wynikaj ą z choroby somatycznej czy psychicznej. Dlatego warto poinformowa ć lekarza, na co chorujemy – pomo że to ustalić przyczyny dolegliwo ści i wybrać w łaś ciwe leczenie.

E. Trypka,  Przywróci ć rado ść życia.  Jak  skutecznie  radzić  sobie z  depresją…       20  DIAGNOSTYKA DEPRESJI U OSÓB W PODESZ ŁYM WIEKU Proces diagnostyczny depresji u osób starszych mo że sprawiać kł opoty zarówno lekarzom pierwszego kontaktu, jak i specjalistom psychiatrom. Seniorzy mogą by ć nieświadomi smutku, obni żenia nastroju czy depresji. Mo że ona przebiega ć w nietypowy sposób, z dominuj ącymi objawami somatycznymi, pseudoot ępieniem, pobudzeniem ruchowym, niepokojem czy zaburzeniami zachowania. Jak wspomniano wcze śniej, seniorzy albo nie widz ą u siebie objawów choroby, nie chc ą o nich mówić, aby nie martwi ć najbliższych, albo obawiaj ą się wizyty u psychiatry. Problemem mo że być także akceptacja depresji jako „normalnego” objawu w chorobach somatycznych w starszym wieku, po utracie partnera czy po zamieszkaniu w placówce opieku ńczej. Depresja jest zjawiskiem dość powszechnym, ponieważ kliniczne objawy depresji wyst ępuj ą u 13,5% ogół u populacji osób po 65. r. ż. U oko ło 9,8% seniorów jest to depresja o łagodnym nasileniu, ale u 1,8% s ą to depresje ci ężkie, które nieleczone mog ą skutkować np. próbą samobójczą. Spo śród 80% starszych osób zg łaszaj ących si ę do lekarza z umiarkowan ą lub ci ęż ką depresj ą, jedynie 25% ma rozpoznan ą depresję. Lekarz przeprowadzaj ący badanie powinien dostosowa ć si ę do pacjenta, poś więci ć mu odpowiedni ą ilo ść czasu, tak, aby ten mia ł mo żliwość zaakceptowa ć badanie psychiatryczne i poczu ć si ę na tyle „o śmielonym”, aby powiedzie ć o swoich dolegliwoś ciach. Przeprowadzenie wszystkich procedur diagnostycznych mo że czasami wymaga ć kilku wizyt u lekarza. Lekarz przeprowadza wywiad chorobowy zarówno z osobą chorą, jak i z cz łonkami rodziny lub opiekunami, pyta o codzienne funkcjonowanie,